Een sokkel maken voor een plant of een beeld

Een sokkel is het meest onderschatte meubelstuk dat er bestaat. Hij doet niets, hij draagt niets zwaars, en toch verandert hij een plant of een beeld van “iets dat in de hoek staat” in iets waar je naar kijkt. In galeries en musea is het vanzelfsprekend, thuis komt bijna niemand erop. Waarschijnlijk omdat de kant en klare exemplaren tussen de honderdvijftig en vierhonderd euro kosten, en dat is veel geld voor een holle doos.

Want dat is het, ook bij de dure. Een kubus van plaatmateriaal, netjes dichtgezet, strak geschuurd en in één egale kleur gespoten. Het geheim zit niet in de constructie maar in de afwerking: geen zichtbare naad, geen zichtbare schroef, en een mat oppervlak dat het licht niet weerkaatst. Dat kun je zelf doen voor ongeveer zestig euro, in twee middagen met droogtijd ertussen.

Wat je nodig hebt

• Eén plaat MDF van 18 mm, formaat 122 bij 61 cm is voor de meeste sokkels genoeg. Verkrijgbaar bij Praxis, Gamma, Karwei of de plaatselijke houthandel, en op alle drie de bouwmarkten kunnen ze het gratis of voor een paar euro per zaagsnede op maat zagen. Een houthandel zaagt nauwkeuriger.
• Houtlijm voor binnen, bijvoorbeeld de witte D2-lijm van Bison of Titebond.
• Vier lijmklemmen van minstens 40 cm. Lenen kan, of huren bij de bouwmarkt.
• Spaanplaatschroeven van 40 mm, ongeveer twintig stuks, plus een schroefmachine met een 3 mm voorboortje.
• Houtvulmiddel of plamuur voor binnen, en een plamuurmes.
• Schuurpapier in korrel 120, 180 en 240, plus een schuurblokje.
• MDF-primer of grondverf op watergedragen basis. Neem een primer die uitdrukkelijk voor MDF is bedoeld, niet de goedkoopste emmer.
• Watergedragen lak in matte of zijdematte uitvoering, ongeveer 750 ml.
• Een schuimroller van 10 cm met fijne structuur, en een klein kwastje voor de hoeken.
• Vier viltglijders of stelvoetjes.
• Optioneel: een stoeptegel of een zak zand om de sokkel te verzwaren.

Eerst de maat, want daar valt of staat het

De verhouding is belangrijker dan de afmeting. Twee vuistregels werken bijna altijd. De bovenkant van de sokkel is aan elke zijde ongeveer twee tot vijf centimeter groter dan de voet van wat erop komt, niet meer, anders lijkt het object weg te zakken. En de hoogte kies je zo dat het interessantste deel van het object op ooghoogte komt wanneer je staat, dus rond de 150 cm vanaf de vloer. Voor een plant van 60 cm betekent dat een sokkel van ongeveer 90 cm, voor een klein beeld van 20 cm eerder 120 cm.

Voor een sokkel van 30 bij 30 bij 90 cm heb je nodig: twee zijden van 90 bij 30 cm, twee zijden van 90 bij 26,4 cm (dat is 30 min tweemaal de plaatdikte), een bovenblad van 30 bij 30 cm en een bodemplaat van 26,4 bij 26,4 cm. Geef die maten precies zo door aan de zaagbalie.

Zo zet je hem in elkaar

1. Leg de delen droog neer en controleer de maat. Twee brede zijden staan buitenom, twee smalle ertussen. Past het niet naadloos, dan is er een zaagsnede van een millimeter afgeweken en pas je nu aan, niet straks.
2. Lijm en schroef de vier zijden. Breng een dunne rups houtlijm aan op de kopse kant, zet de delen haaks tegen elkaar en klem ze. Voorboren is bij MDF geen optie maar een must: zonder voorboren splijt de plaat van binnenuit. Schroef om de 20 cm.
3. Zet de bodemplaat drie centimeter naar binnen. Niet gelijk met de onderkant. Die kleine terugsprong voorkomt dat de sokkel gaat wiebelen op een niet vlakke vloer en geeft hem optisch een lichtere voet.
4. Lijm het bovenblad erop. Alleen lijmen, geen schroeven, want dit vlak wil je zonder gaatjes houden. Leg er gewicht op en laat het een nacht staan.
5. Vul alle naden en schroefgaten. Plamuur royaal, want het krimpt bij het drogen. Laat het volledig hard worden voordat je verder gaat.
6. Schuur in drie gangen. Eerst 120 om het vulmiddel vlak te krijgen, dan 180, dan 240. De hoeken breek je heel licht met het schuurblokje, zodat de verf zich er straks aan kan hechten en niet afsplintert.
7. Verzegel de kopse kanten apart. De gezaagde randen van MDF zuigen als een spons. Geef ze eerst twee lagen primer, met tussentijds schuren, voordat je de rest doet. Sla je dit over, dan blijven de randen ruw hoeveel lagen lak je er ook overheen legt. Dit is de stap waarop zelfgemaakte sokkels vrijwel altijd sneuvelen.
8. Primeren en lakken. Eén laag primer over het geheel, licht schuren met 240, daarna twee dunne lagen lak met de schuimroller. Rol in één richting uit en ga niet terug over een half opgedroogde baan.
9. Verzwaren en afwerken. Zet de tegel of de zak zand door de open onderkant naar binnen, plak de viltglijders eronder en zet hem op zijn plek.

De kleur bepaalt of hij opvalt of verdwijnt

Hier zit de keuze die het hele stuk maakt. Lak je de sokkel in exact de kleur van de muur erachter, dan verdwijnt hij en lijkt het object te zweven. Kies je zwart of een diepe kleur, dan wordt de sokkel zelf ook een vorm in de ruimte. Beide werken, maar door elkaar heen niet: een sokkel in een kleur die nét afwijkt van de muur ziet er altijd uit als een vergissing. Zelf kies ik bijna altijd voor muurkleur en mat, omdat glans het lichtspel opeist dat je juist bij het object wilt hebben.

Dat is dezelfde redenering die maakt dat kunst zonder omlijsting vaak rustiger oogt dan met, iets wat verder wordt uitgewerkt in het stuk over kunst zonder lijst ophangen. Een sokkel is in feite hetzelfde principe in drie dimensies: je haalt de omkadering zo ver mogelijk weg zonder het object los te laten. In een kleine kamer werkt dat bovendien in je voordeel, want een smalle verticale vorm neemt nauwelijks vloer in beslag en trekt de blik omhoog, wat ook terugkomt in de aanpak voor het inrichten van een kleine woonkamer.

Wat een sokkel verder doet, is een ruimte laagjes geven. Een vloerkleed onderaan, zithoogte in het midden, en dan één punt dat daarbovenuit steekt. Zonder dat hoogteverschil blijft alles op ooghoogte van een zittende bezoeker hangen en voelt een kamer plat, ook als er genoeg in staat. Vloerkleden doen datzelfde werk aan de onderkant, zoals te lezen is in het stuk over vloerkleden die aanvoelen als kunst.

Reken op zestig euro aan materiaal en twee keer twee uur werk. Voor dat bedrag kun je er meteen twee maken in verschillende hoogtes, en dat is eerlijk gezegd de betere keuze: een sokkel alleen ziet eruit als een fout, twee sokkels naast elkaar zien eruit als een besluit.