Sommige ontwerpen verdwijnen nooit omdat er niets aan te verbeteren valt. De Moka Express van Bialetti is er zo een. Een achtkantige aluminium pot, bedacht in 1933 in een Italiaanse werkplaats, staat nog altijd in miljoenen keukens in bijna dezelfde vorm. Bij Syl Design kijken we graag naar ontwerpen die zo lang meegaan, en deze koffiepot is een schoolvoorbeeld.
Een wasketel als inspiratie
Alfonso Bialetti had een kleine metaalwerkplaats in Omegna, in het noorden van Italië. Volgens het familieverhaal kreeg hij het idee door te kijken naar een ouderwetse wasketel. Daarin werd heet zeepsop via een buis omhoog gedrukt en over de was gegoten. Bialetti vertaalde dat principe naar koffie. Water in de onderste kamer warmt op, de druk stijgt en duwt het water door de gemalen koffie naar boven.
Zo kon iedereen thuis een sterke, geconcentreerde koffie zetten zonder een dure machine uit de bar. In het Italië van de jaren dertig was dat een kleine revolutie.
De vorm van art deco
Het meest herkenbare is de achtkantige vorm. Die past bij de art deco van die tijd, met strakke vlakken en facetten die het licht vangen. Het was ook een praktische keuze. Aluminium was licht, betaalbaar en in Italië goed verkrijgbaar, en de vlakken maakten de pot stevig en makkelijk vast te pakken.
Wie de pot vandaag naast het origineel zet, ziet weinig verschil. De greep is van kunststof geworden, de verhoudingen zijn gebleven. Dat maakt het een van de weinige gebruiksvoorwerpen die bijna een eeuw oud zijn en nog steeds nieuw worden verkocht zonder dat het als retro voelt.
Het mannetje met de snor
Groot werd de pot pas na de Tweede Wereldoorlog, toen zoon Renato Bialetti het bedrijf overnam. Hij zette in op massaproductie en reclame. Het bekende logo van het mannetje met de snor en de opgestoken vinger werd een karikatuur van Renato zelf. Toen hij in 2016 overleed, werd zijn as volgens zijn wens bijgezet in een grote moka-pot. Zo ver kan liefde voor een ontwerp gaan.
Waarom het ontwerp blijft werken
Goede vormgeving gaat bij Syl Design altijd over meer dan uiterlijk. De Moka Express laat zien hoe vorm, functie en gebruik samenvallen.
- Geen elektronica. Er kan niets kapot aan een printplaat, en de pot werkt op gas en elektrisch.
- Eerlijk materiaal. Het aluminium krijgt met de jaren een doffe patina, die veel gebruikers juist koesteren.
- Een vast ritueel. Koffie malen, het filter vullen, het borrelende geluid afwachten. Het is een handeling, geen knop.
- Herkenbaar in elke keuken. Hij past bij een landelijke keuken net zo goed als bij een strak wit blad.
Eén ding is wel veranderd. Op inductie werkt de klassieke aluminium uitvoering niet zonder speciaal adapterplaatje. Voor praktische vragen over kopmaten, onderhoud en die inductieadapter is het handig om te lezen wat de Moka Express van Bialetti wel en niet kan. Zo voorkom je dat een designklassieker in de kast belandt omdat hij niet op je kookplaat past.
Een klassieker onder de klassiekers
In dezelfde lijn passen andere koffieontwerpen die hun vorm nooit kwijtraakten. De Chemex, een glazen karaf met houten kraag uit 1941, en de Nederlandse Moccamaster, sinds 1968 met de hand gebouwd in Amerongen, zijn net zo tijdloos. Toch is de Moka Express de meest bescheiden van het rijtje. Hij hoeft niet op het aanrecht te pronken. Hij staat gewoon op het fornuis, elke ochtend opnieuw, en dat is misschien wel het beste compliment dat je een ontwerp kunt geven.
